शेवटचा व्हिडिओ कॉल: नात्यांचा ऑनलाईन अंत

 शेवटचा व्हिडिओ कॉल: नात्यांचा ऑनलाईन अंत

"बापाच्या अंत्यसंस्काराला यायला वेळ नाही... पण 10 हजार रुपये ऑनलाईन पाठवून मोबाईलवर घेतला 'शेवटचा' निरोप! समाज सुन्न करणारा नात्यांचा ऑनलाईन अंत..."

 

डिस्क्लेमर 

ही कथा अलिकडेच घडलेल्या एका वास्तव आणि दुर्दैवी सामाजिक घटनेच्या पार्श्वभूमीवर आधारित आहे. कथेतील गांभीर्य, मानवी भावना आणि सामाजिक वास्तव मांडणे हा यामागील मुख्य उद्देश आहे. कोणाच्याही व्यक्तिगत आयुष्याचा, प्रतिष्ठेचा किंवा भावनांचा अनादर करण्याचा कोणताही हेतू यात नाही. वाचकांचा आदर राखण्यासाठी आणि कोणाचीही ओळख उघड होऊ नये म्हणून कथेतील व्यक्तींची नावे, ठिकाणे आणि काही प्रसंग पूर्णपणे बदलण्यात आले आहेत. कथेतील पात्रांचा किंवा घटकांचा जिवंत अथवा मृत व्यक्तींशी कोणताही थेट संबंध आढळल्यास तो केवळ एक निव्वळ योगायोग समजावा.

मे महिन्याची ती दुपार कमालीची रखरखती होती. मुंबईजवळील एका शांत, शहरापासून लांब असलेल्या वृद्धाश्रमाच्या आवारात पिंपळाची वाळलेली पाने वाऱ्याच्या हलक्या झुळुकीने खसखसून खाली पडत होती.

वरंड्यातील एका जुन्या, लाकडी आरामखुर्चीत 74 वर्षांचे रघुनाथराव देशपांडे बसले होते. त्यांच्या थरथरणाऱ्या हातात एक जुना, कव्हर उडालेला की-पॅडचा मोबाईल होता. त्यांच्या एकाग्र नजरा समोरच्या मोठ्या लोखंडी गेटवर खिळल्या होत्या.

गेटमधून कोणताही गाड्यांचा आवाज आला किंवा कुणी आत आले, की त्यांच्या अस्पष्ट, अंधुक झालेल्या डोळ्यांत एक आशेची चमक यायची. ते जरासे पुढे झुकून पाहायचे... पण पुढच्याच क्षणी तो एखादा डिलिव्हरी बॉय किंवा औषधं आणणारा कर्मचारी असल्याचं दिसताच, ते पुन्हा संथपणे खुर्चीला टेकून मागे व्हायचे.

तेवढ्यात तिथून जाणाऱ्या वृद्धाश्रमाच्या केअरटेकरने हाक मारली, "देशपांडे काका! अजूनही गेटकडेच बघताय? अहो, आज दुपारचं जेवणही झालं, औषधांची वेळ झाली. चला आत."

रघुनाथरावांनी कोरड्या पडलेल्या ओठांवरून जीभ फिरवली. "येईल रे श्यामू... माझी मोठी लेक, अनघा... आज नक्की फोन करेल. ती म्हणाली होती ना, सुट्टी मिळाली की मुंबईला येईल. आणि मयूरीचाही काल मेसेज आला होता. त्या दोघी आल्या की धाकटी प्रांजलही येईल गंगेच्या काठावरून. मुली आहेत माझ्या... विसरतील का बाप जिवंत असताना?"

त्यांच्या या रोजच्या वाक्यावर श्यामूने फक्त मान खाली घातली. त्याच्याकडे रघुनाथरावांच्या या प्रश्नाला कोणतंही उत्तर नव्हतं.

रघुनाथराव देशपांडे हे एकेकाळचे मुंबईच्या कापड बाजारातले प्रतिष्ठित आणि कष्टकरी व्यापारी होते. लहानसं घर, मर्यादित उत्पन्न, पण स्वप्नं मात्र आकाशाला भिडणारी.

पत्नीच्या निधनानंतर त्यांनी आपल्या तीन मुलींना म्हणजे अनघा, मयूरी आणि प्रांजल-कधीही मातृत्वाची उणीव भासू दिली नाही. "मुलगा नाही म्हणून काय झालं? माझ्या तीन मुलीच माझे तीन राजे आहेत," असे ते अभिमानाने गल्लीतल्या प्रत्येकाला सांगायचे.

त्यांनी स्वतःची हौस-मौज, नवे कपडे, सण-उत्सव सगळं काही बाजूला ठेवलं. तुटपुंज्या उत्पन्नातून तिन्ही मुलींना नामांकित शाळा-कॉलेजमध्ये शिकवलं.

अनघा ही त्यांची मोठी मुलगी. जिने उच्च शिक्षण घेतलं आणि आज ती परदेशात मोठी शिक्षिका म्हणून कार्यरत होती.

मयुरी ही दुसरी मुलगी. ती सरकारी सेवेत, दुसऱ्या राज्यात उच्च पदावर शिक्षिका म्हणून रुजू झाली होती. आणि 

प्रांजल ही त्यांची धाकटी मुलगी. ती अमेरिकेत आहे. 

रघुनाथरावांनी स्वतःचं घर विकून मुलींच्या शिक्षणाचा खर्च, त्यांची लग्नं आणि त्यांची करिअरची स्वप्नं पूर्ण केली होती. मुली स्वतःच्या पायावर उभ्या राहिल्या, स्वतःच्या विश्वात रमल्या.

पण काळाचा महिमा असा, की ज्या मुलींना त्यांनी हाताचं पाळणं करून वाढवलं, त्याच मुलींच्या अलिशान घरांमध्ये या म्हाताऱ्या बापासाठी एक छोटीशी खोलीही शिल्लक राहिली नव्हती. "बाबा, आमचं शेड्युल खूप बिझी असतं," "बाबा, तुमची तब्येत बिघडली तर आम्हाला लीव्ह मिळत नाही," अशी क्षुल्लक कारणं देत दीड वर्षांपूर्वी त्यांना या वृद्धाश्रमात ठेवून तिघीही आपापल्या जगात निघून गेल्या होत्या.

गेल्या दोन महिन्यांत रघुनाथरावांची तब्येत कमालीची खालावली होती. फुफ्फुसाचा संसर्ग आणि वाढत्या वयामुळे आलेला अशक्तपणा यामुळे ते बिछान्याला खिळले होते.

वृद्धाश्रमाचे संचालक आनंदराव यांनी अनेकदा मुलींशी संपर्क साधण्याचा प्रयत्न केला.

"मॅडम, देशपांडे काकांची तब्येत रोज बिघडतेय. ते रात्री-अपरात्री तुमचं नाव घेऊन ओक्साबोक्सी रडतात. कृपया एकदा येऊन भेटा," आनंदराव फोनवर कळकळीने विनंती करायचे.

पण पलीकडून मिळणारी उत्तरं नेहमीच थंड आणि व्यावसायिक असायची.

"अहो आनंदरावजी, मी नेपाळमध्ये आहे. मला लगेच सुट्टी कशी मिळेल? तुम्ही प्रायव्हेट डॉक्टर लावा ना, जे काही पैसे होतील ते मी ट्रान्सफर करते," अनघा उत्तर द्यायची.

"मला बोर्डाच्या परीक्षांचं काम चालू आहे, मी एकदम कशी येऊ?" मयूरी सांगायची.

आणि अमेरिकेत राहणारी प्रांजल तर फोनच कट करायची.

हळूहळू मुलींनी वृद्धाश्रमाचे फोन उचलणंच बंद केलं. रघुनाथराव रोज रात्री उशिरापर्यंत आपला मोबाईल उशीजवळ ठेवून झोपायचे, या आशेने की कदाचित रात्री कोणाचा तरी मेसेज किंवा फोन येईल... पण तो फोन फक्त शांत पडून राहायचा.

तीन ऑगस्टची ती रात्र अतिशय भयानक होती. बाहेर धो धो पाऊस पडत होता. विजांचा कडकडाट आणि वाऱ्याचा घोंघावणारा आवाज वृद्धाश्रमाच्या खिडक्यांना धडकत होता.

रघुनाथरावांचा श्वास अडकत होता. वृद्धाश्रमाच्या डॉक्टरांनी ऑक्सिजन लावला होता, पण त्यांचे शरीर साथ देत नव्हतं.

त्यांच्या थरथरत्या हातांनी त्यांनी शेजारी उभ्या असलेल्या आनंदरावांचा हात घट्ट धरला.

"आनंदराव... माझी अनघा... मयूरी... प्रांजल... त्यांना सांगा ना... बापाची शेवटची वेळ आलीये. एकदा... फक्त एकदा मला त्यांचा चेहरा पाहू द्या. मी... मी त्यांना काही मागणार नाही... फक्त एकदा माझ्या तिन्ही मुलींना माझ्या डोळ्यांसमोर उभं करा..." रघुनाथरावांच्या डोळ्यांतून घळाघळा अश्रू पाझरत होते.

आनंदरावांनी तातडीने तिन्ही मुलींना एकामागून एक फोन लावले.

"मॅडम! काकांची अवस्था अत्यंत नाजूक आहे. डॉक्टर म्हणतात आजची रात्र कठीण आहे. तुम्ही सगळे लगेच निघा!" आनंदराव ओरडून सांगत होते.

पण पलीकडून उत्तर आले: "अहो, इतक्या रात्री मुसळधार पावसात आम्ही कसे निघणार? आणि माझे फ्लाईट/ट्रेनचे बुकिंग नाहीये. तुम्ही त्यांना औषधे द्या, आम्ही सकाळी बघतो."

पहाटेच्या 3:15 वाजता, बाहेरील पावसाचा जोर ओसरला... आणि रघुनाथरावांच्या छातीची धडधड कायमची थांबली.

ज्या मुलींसाठी त्यांनी आयुष्यभर स्वतःचं रक्त आटवलं होतं, त्या तिन्ही मुलींपैकी एकही मुलगी बापाचा शेवटचा श्वास सुरू असताना शेजारी नव्हती. रघुनाथरावांचे उघडे राहिलेले डोळे फक्त छताकडे आणि दरवाजाकडे पाहत शांत झाले होते.

सकाळी 6 वाजता आनंदरावांनी पुन्हा अनघाला फोन लावला.

"मॅडम... काका आता या जगात नाहीत. पहाटे त्यांचं निधन झालं. आम्ही मृतदेह शवगृहात सुरक्षित ठेवतो. तुम्ही तिघी कधीपर्यंत पोहोचताय? त्यानुसार अंत्यसंस्काराची वेळ ठरवूया."

दुसऱ्या बाजूला काही सेकंद शांतता पसरली. आणि मग अनघाचा कमालीचा कोरडा आणि ताठर आवाज आला.

"बघा आनंदरावजी... आमच्याकडे आत्ता प्रत्यक्ष यायला अजिबात वेळ नाहीये. माझ्या शाळांचे ऑडिट चालू आहे, मयूरीच्या परीक्षा आहेत आणि प्रांजल तर अमेरिकेत आहे. तुम्ही मृतदेह ठेवू नका. जे काही विधी करायचे आहेत, ते तुम्हीच वृद्धाश्रमातर्फे उरकून घ्या."

आनंदरावही सुन्न झाले! त्यांच्या हातातील फोन थरथरला.

"काय बोलताय मॅडम तुम्ही? तो तुमचा जन्मदाता बाप आहे! त्यांनी तुम्हाला लहानाचं मोठं केलं, शिकवलं! आणि तुम्ही त्यांच्या अंत्यसंस्काराला यायला वेळ नाही म्हणताय?" आनंदरावांचा संयम सुटला.

"तुम्ही आम्हाला लेक्चर देऊ नका!" पलीकडून अनघाचा चिडलेला आवाज आला. "अंतिम संस्काराला लागणारा खर्च किती होईल ते सांगा. मी ऑनलाईन पैसे ट्रान्सफर करते."

पुढच्या 10 मिनिटांत आनंदरावांच्या फोनवर एक नोटिफिकेशन आलं:

GPay: ₹1,000 Received from Anagha Deshpande.

ज्या बापाने मुलींच्या शिक्षणावर, लग्नावर आणि आयुष्यावर स्वतःचं आयुष्य, घर आणि लाखो रुपये उधळले होते... त्या बापाच्या 74 वर्षांच्या आयुष्याची आणि अंतिम निरोपाची किंमत त्याच्या पोटच्या मुलींनी अवघ्या 10 हजार रुपयांत लावली होती!

वृद्धाश्रमाच्या कर्मचाऱ्यांना आणि परिसरातील नागरिकांना जेव्हा ही गोष्ट समजली, तेव्हा संपूर्ण परिसरात संतापाची आणि दुःखाची लाट पसरली. मुली येणार नव्हत्या. त्यामुळे आनंदराव आणि वृद्धाश्रमाच्या कर्मचाऱ्यांनीच रघुनाथरावांचे पार्थिव अंतिम विधीसाठी तयार केलं.

तिरडी सजवली गेली. रघुनाथरावांच्या अंगावर नवीन वस्त्रे घातली गेली.

तेवढ्यात अनघाचा व्हॉट्सॲप व्हिडिओ कॉल आला.

आनंदरावांनी फोन उचलताच स्क्रीनवर तिन्ही मुलींचे चेहरे एकत्र दिसले (ग्रुप व्हिडिओ कॉल). तिघीही आपापल्या घरात एसी रूममध्ये बसल्या होत्या. कोणाच्याही डोळ्यांत एक थेंब पाणी नव्हतं, ना चेहऱ्यावर बापाला गमावल्याचं थोडंही दुःख.

"आनंदरावजी, कॅमेरा जरा बाबांच्या तोंडाजवळ करा ना," अनघा स्क्रीनवरूनच म्हणाली.

श्यामूने थरथरत्या हाताने फोन रघुनाथरावांच्या शांत चेहऱ्याजवळ धरला.

तिन्ही मुलींनी दोन सेकंद स्क्रीनवर बापाचा चेहरा पाहिला.

"हो, ठीक आहे... दर्शन झाले," मयुरी पटकन म्हणाली.

आणि मग प्रांजलचा जो आवाज मोबाईलच्या स्पीकरवरून आला, त्यानं तिथे उपस्थित असलेल्या प्रत्येक माणसाचं काळीजच चिरलं.

"अहो आनंदरावजी... काम नीट उरकून घ्या ना पटपट! अजून किती वेळ लागेल अंत्यसंस्कार व्हायला? आम्हाला इथे कामं आहेत... आणि हा अंत्यविधी संपल्याचा व्हिडिओ आणि फोटो व्हॉट्सॲपवर पाठवून द्या. आम्हाला आंघोळ करून जेवायला जायचं आहे, भूक लागली आहे!"

तिथे उभ्या असलेल्या एका ज्येष्ठ कर्मचाऱ्याच्या हातातून फुलांची माळ खाली पडली.

ज्या मुलींना बापाच्या निधनानंतर शोकाकुल व्हायचं होतं, ज्यांना अश्रू ढाळायचे होते... त्या मुली मोबाईल स्क्रीनवरून "आम्हाला आंघोळ करून जेवायला जायचे आहे, लवकरात लवकर व्हिडिओ पाठवा" असा तगादा लावत होत्या!

रघुनाथरावांच्या मृतदेहावर अंत्यसंस्कार करण्यासाठी स्मशानभूमीत घेऊन जाताना, वृद्धाश्रमाचे संचालक आनंदराव मनातल्या मनात विचार करत होते.

'हे कुठले युग आले आहे? आपण माणसांना सुशिक्षित केलं, पण संवेदनशील बनवायला विसरलो का? शिक्षणानं, नोकरीनं, पैशानं या मुलींना स्वावलंबी बनवलं... पण त्यांच्यातला 'माणूस' कधी मरण पावला? 10 हजार रुपये ऑनलाईन पाठवून बापाचं कर्ज फिटतं का? मोबाईलच्या स्क्रीनवर दाखवलेले ते दोन सेकंदाचं दर्शन म्हणजे अंत्यदर्शन असतं का?'

स्मशानभूमीत रघुनाथरावांच्या पार्थिवावर अंत्यसंस्कार करण्यात आले. एका अनाथ, बिनबापाच्या मुलाप्रमाणे वृद्धाश्रमाच्या श्यामूने रघुनाथरावांच्या चितेला अग्नी दिला.

पण जाण्यापूर्वी, रघुनाथरावांनी मृत्युपत्रात किंवा आपल्या इच्छेत एक सुंदर गोष्ट लिहून ठेवली होती-त्यांचे नेत्रदान करण्यात यावं.

मुलींनी जिवंतपणी बापाकडे डोळे उघडून पाहिलं नाही, पण रघुनाथरावांच्या मृत्यूनंतर त्यांच्या दानामुळे आज जगातील दोन अंध व्यक्तींना नवी दृष्टी मिळणार होती. जिवंतपणी उपेक्षित राहिलेला हा बाप मरतानाही कोणाच्या तरी आयुष्यात प्रकाश देऊन गेला होता.

अंत्यसंस्कार पार पडल्यानंतर दुसऱ्या दिवशी आनंदरावांनी पुन्हा फोन केला.

"मॅडम, काकांचे अंत्यसंस्कार झाले आहेत. त्यांच्या अस्थी आम्ही साठवून मडक्यात ठेवल्या आहेत. तुम्ही कधी येऊन त्या गंगेत किंवा समुद्रात विसर्जित करण्यासाठी घेऊन जाणार आहात?"

पलीकडून अनघाने एका सेकंदाचाही विचार न करता उत्तर दिलं.

"अहो आनंदरावजी, मी आधीच सांगितले ना... आमच्याकडे यायला अजिबात वेळ नाहीये. तिकडे येणं, मग विसर्जन करायला जाणं यात आमचे दोन-तीन दिवस वाया जातील. त्यापेक्षा एक काम करा, तुमच्या वृद्धाश्रमाचा जो कुणी कर्मचारी असेल, त्यालाच सांगा त्या अस्थी जवळच्या नदीत विसर्जित करून टाकायला. विसर्जनाचा काही वेगळा खर्च झाला, तर सांगा... ट्रान्सफर करते!"

आनंदरावांनी शांतपणे फोन कट केला. त्यांनी मोबाईल बाजूला ठेवला आणि रघुनाथरावांच्या त्या मातीच्या मडक्यासमोर हात जोडले.

काही दिवसांतच, या घटनेचा आणि मोबाईल स्क्रीनवर मुलींनी विचारलेल्या त्या निर्दयी प्रश्नांचा व्हिडिओ सोशल मीडियावर तुफान व्हायरल झाला.

नेटकऱ्यांनी, समाजाने आणि वृद्धांनी या घटनेवर तीव्र संताप व्यक्त केला. "सुशिक्षित रानटीपणा", "नात्यांचा ऑनलाईन अंत", "डिजिटल युगातील मरण पावलेली संवेदनशीलता" अशा शब्दांत लोकांच्या भावना उसळून आल्या.

आजही त्या वृद्धाश्रमाच्या वरंड्यात ती लाकडी आरामखुर्ची तशीच पडून आहे.

वाऱ्याची झुळूक आली की ती खुर्ची हलकेच हलते... जणू रघुनाथरावांचा आत्मा अजूनही त्याच खुर्चीत बसून, हातातील मोबाईलकडे पाहत, आपल्या तीन सुशिक्षित मुलींच्या एका खऱ्या, प्रत्यक्ष भेटीची वाट पाहत आहे!

पण वास्तव हेच होतं...

पैशांच्या आणि आधुनिकतेच्या या शर्यतीत, मोबाईलच्या 5 इंची स्क्रीनवर 'नात्यांचा ऑनलाईन अंत' झाला होता आणि एक बाप... जिवंतपणीही पोरका राहिला होता, अन् मरतानाही!

#MarathiStory #EmotionalStory #SocialAwareness #ParentLove #MarathiGoshthi #TrueStory